Illustrasjonsbilete. Erlend Friestad

Talet på beitedyr i utmarks- og fjellområda i Hareid og Ulstein har gått jamt nedover. Ei viktig årsak er at det har blitt færre aktive gardbrukarar. På 20 år har talet på gardbrukarar i Hareid gått ned til ein tredel, medan talet på bønder i Ulstein er halvert. 

Manglande vedlikehald av utmarksgardar og fleire turvegar gjer det lettare for beitedyr å kome seg ut av beiteområda og ned mot bustadområde. Samstundes fører meir ferdsel i fjellet og auka hundehald til fleire møte mellom beitedyr og friluftsliv. 

Retningslinjene skal bidra til betre bruk av utmarksbeitet, fleire beitedyr i fjellområda og mindre gjengroing. Dei skal også støtte tiltak som reduserer tap av dyr og konfliktar mot turvegar og bustadområde. Kommunane har i dag ingen organiserte beitelag, og tilskotsordninga skal mellom anna stimulere til samarbeid og etablering av nye lag.

Retningslinjene

For perioden 2026–2028

1. Føremål

Tilskot til tiltak i beiteområde skal legge til rette for best mogleg utnytting av beite i utmark, redusere tap av dyr på utmarksbeite og fremje fellestiltak i beiteområda.

2. Regelverk

Forskrift om tiltak i beiteområde

Landbruksplan for Ulstein

3. Målsettingar

Auke beitebruken i utmarka med fleire beitedyr

• Få opp bruken av beiting på fjellområde
• Hindre gjengroing av utmarksareala
• Redusere tap av dyr på utmarksbeite
• Redusere konflikt mellom beitedyr og friluftslivet, og konflikt inn mot bustadområda.

4. Kven kan søkje

Tilskot etter denne forskrifta kan gis til lag eller foreiningar (beitelag, grunneigarlag, radiobjøllelag) som er registrert i einingsregisteret og der medlemmen i laget har beitedrift som del av si landbruksnæring.

Ordninga gjeld også for føretak som har rett på produksjons- og avløysartilskot i jordbruket, der det grunna naturgitte eller driftsmessige forhold ikkje ligg til rette for samarbeid.

5. Kva kan det søkast på og kva vert prioritert

Tilskotet kan gå til investeringstiltak og/eller planlegging av tiltak i beiteområda i prioritert rekkefølge:

a. Etablering av beitelag der det ikkje er beitelag frå tidlegare.

b. Etablere nye gjerde/sperregjerder mot kritiske soner som turvegar og bustadfelt. Merking av grinder og beiteområde med at det går beitedyr i utmarka.

c. Sanke- og skilleanlegg for medisinering og sanking av dyr.

d. Plassering av saltstein for å styre dyra vekk frå dei mest populære turområda.

e. Elektroniske radiobjøller/overvakingsutstyr.

f. NoFence eller tilsvarande. Det er ein føresetnad at dyra skal nytte område som er definert som viktige beiteområde. Ordninga gjeld for område der det er utfordrande å få etablert sperregjerde eller utmarksgard. Tilskotet gis til beitelag. Der eit føretak, ut frå naturgitte eller driftsmessige årsaker ikkje kan samarbeide med andre, kan einskildføretak søkje.

6. Utfordringar i kommunane Hareid og Ulstein

Det har gått jamt nedover med tal beitedyr i utmarksområda/fjellområda i desse kommunane. Mykje av årsakene er at det no er færre aktive gardbrukarar. For 20 år sida var det tre gonger så mange gardbrukarar i Hareid kommune som det er no. I Ulstein kommune er tal bønder halvert på same tid.

Ei utfordring er manglande vedlikehald av utmarksgardar, som gjer at beitedyr kjem ut av beiteområda og trekker ned i bustadområda.

Det har dei siste åra også blitt etablert fleire turvegar i fjellområda noko som gjer at det er lettare for dyr å komme seg ut av beiteområdet. Auke av ferdsel i fjella og auke i hundehald er med på å skape utfordringar mellom beitedyr og friluftsliv.

Det er ingen organiserte beitelag i kommunane lenger, noko som gjer beitebruken meir tungvindt då det er kvar enkelt gardbrukar som må stå for kostnadane.

Ulstein kommune har vedtatt kommunedelplan for landbruk, der blant anna eit av måla i planen er å auke bruken av utmarksbeite.

7. Generelle vilkår

Dyra må beite minst 5 veker på utmarksbeite og meir enn halvparten av medlemmer i lag eller foreining må ha rett til produksjonstilskot. Dette må kunne dokumenterast ved eventuell kontroll.

8. Søknadsfrist og søknad

Søknadsfristen er sett til 1. april. Søknadar som kjem inn til fristen vil ha første prioritet. Søknadar som kjem inn etter fristen vert handsama dersom det er ledige midlar etter hovudtildelinga.

Søknaden er elektronisk og skal skrivast på søknadsskjema som ligg i Altinn. Søknaden skal innehalde kostnadsoverslag og finansieringsplan. Det skal ligge ved ei god skildring av tiltaket og det skal leggast ved kart som syner beiteområdet. Det er eit vilkår at tiltaket ikkje er starta på før det ligg føre svar på søknaden.

9. Berekning av kostnadsgrunnlag

Vi nyttar rettleiande prisar frå Innovasjon Norge som utgangspunkt for kostnadsgrunnlaget. Eigenfinansiering skal gå fram av søknaden. Er føretaket mva-registrert skal det nyttast kostnader utan mva. Viss ikkje kan mva reknast som del av kostnaden.

10. Tilskotsutmåling

Forskrift om tilskot til tiltak i beiteområde gir følgande reglar:

Investeringstiltak til faste installasjonar: inntil 50 % av godkjent kostnadsoverslag.

Ved innkjøp av elektronisk overvakingsutstyr kan det gis tilskot med inntil 70 % av godkjent kostnadsoverslag. Dette gjeld for inntil 50 % av dyretalet i beitelaget/besetninga.

For planleggings- og tilretteleggingsprosjekt kan det gis tilskot med inntil 70 % av godkjent kostnadsoverslag.

NoFence eller tilsvarande: inntil 60 % av godkjent kostnadsoverslag for maks 50 % av totalbesetninga. Det er ein føresetnad at dyra skal nytte område som er definert som viktige beiteområde. Ordninga gjeld for område der det er utfordrande å få etablert sperregjerde eller utmarksgard. Tilskotet gis til beitelag. Der eit føretak, ut frå naturgitte eller driftsmessige årsaker ikkje kan samarbeide med andre, kan einskildføretak søkje.